Morawa Trilateral Summer School 2026 – młodzi ludzie z Polski, Niemiec i Ukrainy o historii, pamięci i przyszłości Europy

W dniach 14-21 września 2026 roku w Pałacu w Morawie odbyła się pierwsza edycja Morawa Trilateral Summer School – międzynarodowego programu edukacyjnego poświęconego relacjom polsko-niemieckim, polsko-ukraińskim i niemiecko-ukraińskim oraz współpracy trzech państw w kontekście współczesnych wyzwań europejskich. W wydarzeniu uczestniczyli młodzi ludzie z Polski, Niemiec i Ukrainy. Program łączył wykłady i dyskusje eksperckie, zajęcia warsztatowe oraz wizyty studyjne. Poszczególne dni poświęcone były historii i pamięci, bezpieczeństwu europejskiemu, tożsamości, dyplomacji kulturalnej oraz możliwym scenariuszom przyszłości Europy.

Pierwszy dzień koncentrował się na relacjach polsko-niemieckich i bezpieczeństwie europejskim. Dr Daniel J. Lemmen z Konrad-Adenauer-Stiftung przedstawił historyczną rolę Rosji w relacjach polsko-niemieckich, wykorzystując teorię trójkąta strategicznego Lowella Dittmera. Następnie dr Marek Stefan z Układ Sił i Strategy&Future omówił kształtowanie się europejskiej architektury bezpieczeństwa po zakończeniu zimnej wojny oraz jej przemiany w związku z rosyjską pełnoskalową agresją na Ukrainę i zmianami w podejściu Stanów Zjednoczonych do podziału odpowiedzialności za bezpieczeństwo w Europie. Dzień zakończył wykład Rafała Rogulskiego z Europejskiej Sieci Pamięć i Solidarność dotyczący polityki pamięci i jej znaczenia dla relacji polsko-niemieckich.

Drugi dzień poświęcony był relacjom polsko-ukraińskim oraz procesom kształtowania tożsamości narodowych. Dr Tomasz Hen-Konarski z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN przedstawił procesy polskiego i ukraińskiego nation-building w Galicji pod panowaniem Habsburgów. Dr Julia Buyskykh zaprezentowała wyniki badań antropologicznych dotyczących powojennych przesiedleń Ukraińców, Łemków i Bojków oraz ich wpływu na tożsamość i pamięć kolejnych pokoleń. Dzień zakończyła prezentacja Antona Vargi z kolektywu artystycznego Open Group poświęcona ukraińskiej obecności na współczesnym „froncie kulturowym”, między innymi poprzez analizę ukraińskich pawilonów na Biennale Sztuki w Wenecji.

W programie Szkoły Letniej zaplanowane byłī też wyjazdy – podczas wizyty w Muzeum Gross-Rosen uczestnicy poznali historię niemieckiego obozu koncentracyjnego oraz okupacji nazistowskiej. Następnie odwiedzili Fundację „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego, gdzie podczas oprowadzania po dawnym majątku rodziny von Moltke poznali historię miejsca związanego zarówno z niemieckim militaryzmem, jak i niemieckim ruchem oporu przeciwko nazizmowi. Dr Tomasz Skonieczny z Fundacji „Krzyżowa” poprowadził następnie dyskusję na temat wyzwań związanych z procesami pojednania polsko-niemieckiego i polsko-ukraińskiego oraz znaczenia wspólnych projektów historycznych.

KPoruszane wcześniej zagadnienia historyczne i współczesne w naturalny sposób prowadziły do pytania o możliwości trójstronnej współpracy Polski, Niemiec i Ukrainy. Tej tematyce poświęcona była kolejna część programu. Dr Ryszarda Formuszewicz z Instytutu Zachodniego przedstawiła uczestnikom historię i funkcjonowanie Trójkąta Weimarskiego oraz możliwości rozwijania formatów współpracy z udziałem Ukrainy. Gabriela Rzepka z Kolegium Europy Wschodniej omówiła natomiast Trójkąt Lubelski, jego historyczne uwarunkowania oraz współczesne instrumenty współpracy, w tym działalność Litewsko-Polsko-Ukraińskiej Brygady.

Tematyka historii, pamięci i tożsamości znalazła również odzwierciedlenie w części artystycznej programu. Podczas warsztatu prowadzonego przez Oliwię Drozdowicz z Fundacji św. Jadwigi uczestnicy przygotowywali kolaże fotograficzne odnoszące się do ich osobistych historii, korzeni i tożsamości.

We Wrocławiu program został uzupełniony o perspektywę dyplomacji kulturalnej i wielokulturowego dziedzictwa miasta. Podczas spaceru po Starym Mieście uczestnicy poznawali historię Wrocławia i regionu, zwracając uwagę na ich złożoną i wielokulturową przeszłość. Wrocław stał się tym samym przykładem miejsca, w którym splatają się historie Polski, Niemiec i Ukrainy, a zmieniające się granice, migracje i doświadczenia kolejnych pokoleń pozostawiły trwały ślad w historii miasta. Następnie uczestnicy spotkali się z Igorem Lisinem, prezesem Fundacji Ukraina, który przedstawił znaczenie dyplomacji kulturalnej oraz rolę organizacji pozarządowych w budowaniu relacji między Ukrainą, Polską i innymi krajami Europy. Ostatnim elementem programu był warsztat future foresight „Europa 2041”, poprowadzony przez Shaheena Gaszewskiego z 4CF. Uczestnicy pracowali nad możliwymi scenariuszami rozwoju Europy i zastanawiali się nad wyzwaniami oraz szansami, które mogą kształtować kontynent w perspektywie kolejnych kilkunastu lat.

Morawa Trilateral Summer School połączyła więc różne perspektywy – od historii i pamięci, przez współczesne relacje międzynarodowe i kulturę, po refleksję nad przyszłością Europy. Pierwsza edycja projektu stworzyła przestrzeń do bezpośredniej wymiany doświadczeń między uczestnikami z trzech krajów oraz do wspólnej pracy nad tematami, które dotyczą ich wspólnej europejskiej przyszłości.

Projekt został zrealizowany dzięki wsparciu finansowemu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej, Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży oraz Sanddorf Stiftung.